 |
kişisel web sayfası, yazılar, yorumlar, makaleler, özgeçmiş
her şey hakkında bir şey veya bir şey hakkında hiç bir şey... |
    |
|
Al Seckel'den Richard Feynman (25 Ağustos 2007) Al Seckel 1980'lerde Richard Feynman'ın yakın arkadaşıydı. Buradaki anekdotlarona aittir. Onları buraya koymak için kendisinden izin almadım, ama sahibininadını bildirdiğime göre her halde bir şey demez diye düşünüyorum. Bunlarınorijinallerini Feynman'aadanmış bir sayfada bulabilirsiniz. Evet, itiraf ediyorum, ben(tabi ki kendimden sonra) bir Feynman fanıyım. Orijinal metindeki bir kaç hikaye bana çok önemsiz göründüğü için onlarıalmadım. Buradaki bir tanesinin de bir kısmı bana gereksiz göründüğü içino kısmı kestim. Kavgacı fizikçi Richard Feynman CornellÜniversitesinde hocalık yaparken ondan Buffalo'daki aeronotik laboratuarındahaftada bir kurs vermesi istendi. Bir gece Buffalo yolculuğunu biraz ilginçleştirmekiçin bir bara uğramaya karar verdi. Feynman Alibi Room adlı bu barısevdi ve oraya sık sık uğramaya başladı. (Alibi, bir suç işlendiğisırada sanığın suç mahallinden başka bir yerde olduğunu iddia etmesi veyabunun kanıtı demektir.) Bir gece lavaboda bir sarhoşa rastladı. İçeri girince sarhoş patladı:"Tipini beğenmedim, ona bir tane çakıcam." Feynman tersledi: "Çekil yolumdan..."Sarhoş aniden Feynman'ın suratına doğru bir yumruk çıkardı ve daha ne olduğunuanlayamadan Feynman eşit şiddette karşılık verdi. Sarhoş afalladı ve lavabodangeri geri çıkıp gitti. Ancak Feynman'ın sorunları burada bitmemişti. İnatlabarda kaldı ve Coke'unu içmeye devam etti. Daha sonra Kıvırcık (sarhoş) ve çetesi Feynman'a yaklaştı. Kavga etmekistediler, fakat Feynman hala inat ediyordu ve yerinden kalkmadı. Grupuzaklaştı. Derken Kıvırcık'ın öfkesi yine alevlendi ancak Feynman ilerdebir kavganın durmakta olduğunu hissetti. Şans eseri bara başka bir adamgeldi ve Kıvırcık'ı Feynman'a takdim etmeye başladı, hemen arkasından daFeynman çabucak sıvıştı. Richard Feynman: Fizikçi, davulcu, kasa açıcısı ve kavgacı Feynman'ın sağlık durumu II. Cihan Harbi sırasında Los Alamos'ta bomba üzerinde çalıştığı için RichardFeynman'ın askerliği ertelenmişti. Fakat savaştan sonra hükümet onun sağlıkmuayenesinden geçmesini istedi. Feynman prosedürlerin çoğundan geçti: Göz,kulak vs. Ancak sırada en nefret ettiği düşmanlarından biri vardı: Psikiyatr.Psikiyatr kızgın Feynman'la 25 dakika konuştuktan sonra başka bir meslektaşınıçağırdı. Konuşurlarken Feynman psikiyatrın sorularına doğrudan cevap vermedi,geniş ve genellikle saçma sapan cevaplar verdi. Diğer psikiyatrın onunlakonuşması bitince Feynman dosyasını görevli subaya teslim etti. Görevlisubay Feynman'ın dosyasını geri aldığında dosya üzerinde büyük kırmızıharflerle REDDEDİLDİ damgası vardı. Daha sonra Feynman'a D (askerliğe elverişsiz)işaretinin muayenenin psikiyatrik bölümünde verildiği anlaşıldı. Bu durumu askerlik şubesine açıklayan bir mektup yazdığında Feynman'averilen cevap şöyleydi: "Ertelendi. 4F. Tıbbi Nedenler." Bu bilginin çoğu Elbette Şaka Yapıyorsunuz, Bay Feynman adlıkitaptan alındı. Genç Feynman Richard Feynman bir yetişkin olarak açıkça dikkate değer biriydi, fakatçocukluğunda nasıldı? Genç Feynman'ın çok başarılı biri olması sürprizolmaz. Arkadaşları bile onun aşırı zeki olduğunu fark etmişlerdi; ortaokulyıllarında ona "En Dahi" veya benzeri bir lakap yerine başka şey takmışlardı:"Çılgın Dahi". Lise yılları boyunca da zekası saklı değildi. Kendisinebir kimya seti ve bir kaç başka aletten ibaret küçük bir kimya laboratuarıkurmuştu. Ne yazık ki bu lab çevredeki bir kaç yaramaz çocuk tarafındanyakılmıştı. Başka bir hobi arayan Feynman matematiğe döndü. Lise yıllarıboyunca muhtemelen en favori etkinlikleri mat takımındaki buluşmalardı.Feynman New York Lisesi mat toplantılarındaki rekabetçi havayı seviyordu,ve tabii ki, çok da iyi yapıyordu. Sonra diğerlerinin geride bıraktı. 15yaşına kadar trigonometri, cebir, integral ve diferansiyele hakimdi. Arkasındankonikler ve karmaşık sayıları anlamaya çalıştı. Bu nedenle de Lise sonsınıftayken yılda bir yapılan New York Üniversitesi Mat Şampiyonasını kazanması sürpriz olmadı. Yani, Feynman lise yıllarındada hayatının geri kalanındaki gibi muzaffer ilerlemişti. Bu inanılmaz adamın,daha doğrusu dahinin, okuldaki bir IQ testinden 125 aldığına kim inanır? Feynman Hawking hakkında Feynman'la diğer fizikçilerin olağanüstü nitelikleri konusunda bir kaçkez muhabbet etmiştik. Bu sohbetlerin birinde Feynman'a Steven Hawking'in yol integrallerini kafadan hesaplama yeteneğinden etkilendiğimi söyledim. "-Ah, bu o kadar büyük bir şey değil," dedi, "mekanik işlemleri kafadan yapmak yerine benimki gibi bir teknik keşfetseydi çok daha ilginç olurdu." Feynman gururlanmıyordu, çok haklıydı. Dehanın gerçek sırrı yaratıcılıktadır,teknik mekanikte değil. Murray ve Richard Bir defasında bir hata yapmış ve bir kaç misafirle birlikte Feynman ve MurrayGell-Mann'ı da yemeğe davet etmek gafletinde bulunmuştum. Neredeyse bütüngece ikisinin atışmasıyla geçti: "Bunu söylemene gerek yok, şunu zatenbiliyorum." "Bunu söylemene gerek yok, şunu zaten biliyorum." Böylecebir biri bir diğeri bu lafı ötekine söyledi durdu. Karım Laura GwenethFeynman'a dönerek, "ne gereği var da atışıyorlar?" dedi. Gweneth, "bizonları mümkün olduğunca bir araya getirmemeye çalışıyoruz," diye cevapverdi. Daha sonra o gece masada oturuyor ve konuşuyorduk, biri bir şey söyledive Murray Gell-Mann, "oh, bu bir pleonasm," dedi. Herkes bir ağızdan,"ne?" dedi. Gell-Mann, "bir cümlede aynı şeyin üç kere gereksiz tekrarı(haşiv)," dedi. Gell-Mann arkadaşları arasında dil ve dille ilgilibazı gerçekler konusunda bilgiç biri olarak bilinirdi. Feynman ve ben hemenkütüphaneye savuştuk ve sözlüğe baktık; Gell-Mann haklıydı. Feynman yumruğunumasaya vurdu ve bağırdı, "KAHRETSİN! Bu Allah'ın cezası hep haklı, hep!""Bakalım bu gece onu yakalayabilecek miyiz," diye cevap verdim. Aynı gece daha sonra, konu büyücülük hakkındaki antik kitaplara geldive Gell-Mann, "1623'te James I tarafından yazılan Malleus Maleficarum'ubiliyor musunuz?" "Hayır, Murray," dedim otoriter bir sesle, "MalleusMaleficarum 1486'da Sprenger ve Kramer tarafından yazılmıştır; JamesI 1597'de Demonology'yi yazdı." Şaşırmış görünen Gell-Mann döndüve "NE?" dedi. O anda Dick'in (Feynman) yüzünde gülümseme belirtilerigörünmeye başlamıştı, ancak henüz kanıtlanmamıştı. Gell-Mann tekrar "NE?"dedi, ben Büyücülük Ansiklopedime uzandım ve kitap adlarını, yazarlarıve tarihleri teyit ettirdim. Feynman gülmekten kırılıyor ve bağırıyordu:"Borular çalsın, melekler şarkılarını söylesin! Murray, bunu unutmana aslaizin vermeyeceğim! Bunun yapmacık olduğunu hep biliyordum!" Elbette Şaka Yapıyorsunuz Bay Gell-Mann! Aşağıdaki olay Elbette Şaka Yapıyorsunuz, Bay Feynman yayınlandıktanhemen sonra oldu. Birilikte yemeğe oturmuş ve kitabın başarısından söz ediyorduk. Birara mastır öğrencilerinden biri son zamanlarda Murray Gell-Mann'ı görmediğindensöz etti. Ben onun kendi anekdotlarını yazdığını sanıyordum. Diğer öğrencicevap verdi: "Evet, kitabına ne isim vereceğini de biliyorum: Kahretsin,Murray, Gene Haklısın!" Bu söz üzerine Feynman kendini kaybetti vekatılarak güldü. Muhteşem Randi şefle tanışıyor Feynman "Muhteşem" Randi adıyla bilinen, sihirbazlıkta ve medyumlarınipliğini pazara çıkarmada epey ün sahibi James Randi'nin Caltech'de 1984'te verdiği bir konferanstaydı. Randi bu konuşmasında bir gazete ve tahtaya yapıştırılmış bir zarftakibir şeyi tahmin etmeyle ilgili bir zihin okuma gösterisi yapmıştı. Ertesi akşam Randi ve Feynman yemekte benim evimdeydi. Fıkra, espri ve kahkahalarıngırla gittiği çok hoş ve neşeli bir akşamdı. Gece yarısından sonra 1:30sıralarında Feynman ve Randi hala formundaydı ve Feynman Randi'nin zihinokuma gösterisindeki sihirbazlık hilesini anlamaya karar verdi. "-Yo, hayır. Sen bu hileyi çözemezsin. Yeterli bilgin yok!" dedi Randi. "-Ne demek istiyorsun? Fizikçilerin asla yeterli bilgisi olmaz," diyecevap verdi Feynman. Randi onun nasıl çözemeyeceğini homurdanırken Feynman boşluğa bakmayabaşladı. Feynman olayı yüksek sesle adım adım anlattı ve Randi'ye hileninnasıl yapılmış olması gerektiğini söyledi. Randi kelimenin tam anlamıylasandalyesinden geri düştü ve haykırdı: "Ne anasının gözüymüşsün sen yaa!O İsveç Ödülünü sana boş yere vermemişler!" Feynman kahkahayla güldü. Caltech'i sonraki ziyaretinde Randi öğle yemeğinde yine bize katıldı.Bu kez kartlarla Feynman için başka bir hile yaptı. "Bu sefer," dedi, "seniBİLEREK yanılttım." Feynman ona kulak asmadı. Üç dakikadan az bir zamandahileyi çözdü. "-Sana bir daha başka bir hile yapmayacağım," dedi hayal kırıklığınauğramış Randi. Anekdotlar üretme Özel sohbetlerde Feynman'ın adı geçince Murray Gell-Mann istisnasız enindesonunda şunu derdi: "O hep kendi hakkında anekdotlar üretmeyi düşünür."Aslında Gell-Mann'ın bu sözünde bir parça gerçek payı vardı. Bir defasında Feynman ve ben bir ziyaretçi profesörün yaptığı bir konuşmayakatılmıştık. Erken geldik ve ön sıralardaki yerimizi aldık. Feynman konuşmacınınnotlarını yanındaki koltukta bıraktığını fark etti. Notlara bir bir gözattı. Ben okuduklarını hafızasına kaydettiğini görebiliyordum. Notlarıyerine koydu ve profesör geri geldi. Konuşma sırasında profesör, "bu formülüelde edebilmek için epey zaman harcadım ..." Feynman lafa karıştı, "Ee,çözüm çok açık. Şöyle ki ..." Feynman çözümü neredeyse yeninden çıkarıyormuşgibi verdiğinde profesör ve dinleyiciler tam anlamıyla afallamıştı. Konuşmadan ayrılırken Feynman'a her şeyi biliyorum anlamında baktım,o bana gülümsedi. Tabiatüstü saat Bir defasında tabiatüstü hakkında sohbet ediyorduk ve ilk karısı Arline'leilgili aşağıdaki hikayeyi anlattı. Arline veremdi ve Feynman Los Alamos'tayken o hastanedeydi. Yatağınınyanında eski bir saat vardı. Arline Feynman'a o saatin birlikte olduklarızamanın bir nişanesi olduğunu ve bunu hep hatırlamasını söylemişti. "Busaate hep birlikte geçirdiğimiz zamanları hatırlamak için bak," demişti. Arline'in hastanede öldüğü gün hemşire Feynman'a ölüm saatini gösterenbir not vermişti. Feynman saatin tam nottaki zamanda durmuş olduğunu farketti. Birlikte geçirdikleri zamanın nişanesi olan saat tam onun ölüm anındadurmuş gibiydi. "-Bir bağlantı kurdun mu?" diye sordum. "HAYIR! BİR AN BİLE AKLIMA GELMEDİ! Hemen bunun nasıl olmuş olabileceğinidüşünmeye başladım. Saatin eski olduğunu ve sık sık durduğunu hatırladım.Saat, muhtemelen, hemşirenin ölüm anını kaydetmek için odaya girmesindenbir süre önce durmuştu ve hemşire ölüm anını bu durmuş olan saate bakarakkaydetmişti. Bir an bile bu olayı tabiatüstü bir şeye bağlamadım; sadecenasıl olmuş olabileceğini anlamaya çalıştım. Dedikodu Bir akşam Feynman ve ben Caltech'deki bir derse erken gelmiştik. Sıralarımızaoturmuş ve havadan sudan muhabbet ediyorduk. İçeri girmekte olan öğrencilerkendi aralarında konuşuyorlardı: "Hey, bakın, bu Feynman! Bahse girerimçok önemli şeylerden söz ediyorlardır!" Çünkü ben Richard Feynman'ım Feynman ve ben arada sırada birlikte kamp yapardık. Feynmanher tarafında bir sürü diyagram bulunan Quantum plakalı kendivanını kullanırdı. (Murray Gell-Mann'ın plakası Quarks idi.) Feynman'abu diyagramları hiç tanıyan olup olmadığını sordum. "-Evet, oldu. Bir defasında Midwest'te sürüyordum ve McDonalds'da durdum.Biri gelerek bana niçin vanımın her tarafını Feynman diyagramlarıyla doldurduğumusordu. Ben, 'çünkü ben Feynman'ım' diye cevap verdim. Genç, "Aaaaaaaaa!" dedi. Saçma telefonlar Bir defasında Gell-Mann, Feynman ve ben muhabbet ediyorduk. Laf saçmasapan mektup ve telefonlar konusuna geldi. Feynman çılgın bir kadının nasılkendisini telefonla arayıp gülünç bir magnetik alanlar teorisinden sözettiğini anlatmaya başladı. Telefonu bir türlü kapatamamıştı. Gell-Manncevap verdi: "-Oh, o kadını hatırlıyorum. Ben ondan bir dakikadan daha az bir süredekurtulmuştum." "-Nasıl yaptın bunu?" diye sordu Feynman. "-Ona bu konunun senin uzmanlık alanına girdiğini ve seni aramasını söyledim." Yemek olarak bir fizikçi Feynman'ın tahammül edemediği tipler salaklardı, özellikle de zeki salaklar.Anlayamayanlara karşı çok toleranslıydı, ama anlamayı reddedenlere karşıçok acımasızdı. Bir gün fizikçi bir arkadaşım, Ron Unz, onu kahramanı Richard Feynman'latanıştırıp tanıştıramayacağımı sordu. Ron'un arkasında epey etkileyici birreferanslar listesi vardı: Prestijli Westinghouse Bilim Ödülü, Harvard veCambridge'den derece ve Steven Hawking eski bir öğrencisi olmak. Onun bu referanslarının yanı sıra yükün korunmadığına dair tartışmalıbir teorisi de vardı. Bu konudaki bir yazısını Physical Review'deyayınlamıştı ve bu fikrini Feynman'la tartışmayı istiyordu. Onu özel öğleyemeği toplantılarından birine davet etmeyi kabul ettim. O gün Ron büyük bir hata yaptı. Her şeyden önce, takım elbise-kravatlageldi. Bunun Feynman'da kötü bir izlenim bırakacağı kesindi. Sonra benbir hata yaptım, yemekten hemen önce Ron'un fikirleri hakkında Feynman'abaklayı çıkardım. Feynman kükredi ve böylesi aptal biriyle yemek yemeyeceğinibildirdi. Döndü ve çekip gitti. Ron'a döndüm ve neler olup bittiğini anlattım.Ron çok kötü hayal kırıklığına uğramıştı, ama ona ısrar edeceğimi söyledim.Gidip Feynman'ı buldum ve onu bizimle kalmaya ikna ettim. Feynman, "tamam,ama fizik konuşmayacağız. O konuda tek kelime bile duymak istemiyorum." Neyse, Ron da bize katıldı. Daha beş dakika geçmeden Feynman Ron'a döndüve "pekala, senin fizikteki şu aptal fikrin nedir?" Ron kendisine güvenenbiriydi, dönüp teorisini anlatmaya başladı. Feynman patladı: "Sen şunudüşündün mü bakalım? Bunu düşündün mü bakalım? ..." Her defasında cevap"hayır"dı. Böyle devam etti. Söylemem gerek: Ben ömrümde bir kimsenin böyle çabuk, hızlı ve acımasızbir şekilde katliamına hiç şahit olmadım. Çok acıydı. Tanıdıklarla bir buluşma şansı Bir defasında bir partiye davet edilmiştim. Orada her türden insan vardı.Gecenin bir yerinde gösterişli bir kadın geldi ve bana kendisini takdimetti. Sonra onun ünlü striptizci ve Candi Samples adıyla porno filmlerdeoynayan biri olduğunu öğrendim. O da benim fizikçi olduğumu öğrenince banaDick Feynman adında birini tanıyıp tanımadığımı sordu. "Evet," dedim amaonun adını bu bağlamda duymanın beni çok şaşırttığını itiraf etmeliyim."O benim en büyük hayranlarımdan biridir," dedi kadın. Bir kaç gün sonra Feynman'ın odasında sohbet ederken "baksana, geçenlerdesenin bir tanıdığına rastladım. Adı Candi Samples," dedim. Feynman hemen güldü ve "hey, Al, şuna bak!" dedi. Dosyalarının bulunduğudolaba gitti. Tahminimce orada önemli ve entelektüel eserler bulunuyordu.Kısa bir süre sonra siyah-beyaz bir resim çıkardı. Bu Candi Samples'ınçıplak bir pozuydu ve üstünde el yazısıyla, "Büyük Dick'e, Candi'den sevgilerle," yazılıydı. Tamamen bulanık Bir gün onun vanıyla Pasadena'dan geçiyorduk. Gözleri kaldırımdaki güzelbir kıza takıldı ve bir arabaya çarpmaktan kıl payı kurtardık. "-Adamı görmedin mi yaaa!?" dedim. "-Hayır, ben sadece kadınları görürüm, gerisi tamamen bulanıktır." Penrose ve Feynman Kısa bir süre önce Oxford Üniversitesinde bir konuşma yapmış ve kara deliklerianlamamızda çok payı bulunan fizikçi/matematikçi Roger Penrose'la uzunbir öğle yemeği yeme fırsatı bulmuştum. Laf Feynman'a geldi ve Penroseşu hikayeyi anlattı: Bir süre önce o ve Steven Hawking Caltech'i ziyaret etmişti. HawkingPenrose'a Caltech'te buluşmak istediği kimse olup olmadığını sordu. SeçeneklerFeynman veya Gell-Mann'dı. Penrose Feynman'la konuşmayı tercih etti. Hawking Feynman'ın ofisiniaradı, fakat o orada yoktu, tatildeydi. Sonra tatilini evinde geçirdiğianlaşıldı. Hawking Feynman'ı evinden aradı ve Feynman isteksizce ertesigün oraya gitmeyi kabul etti. Quantum kütle çekimi konusuna girmişler ve Penrose ile Feynman arasındasıcak bir tartışma geçmişti. Penrose, "Feynman öyle hızlıydı ki," dedi, "herhangi bir noktada bendenhep bir kaç adım öndeydi. Bazen benim söylediğimi dinlemiyordu bile. Bütünkonu insanı zihinsel olarak tüketiyordu. Sohbetin sonunda ben tamamen bitmiştim.Daha önce bu kadar hızlı biriyle hiç karşılamamıştım." Penrose ve diğer bir çok fizikçinin bilmedikleri ve fiziktekibir çok konuda Feynman'ın "hızlılığı" olarak izah ettikleri şey aslındaFeynman'ın o alanlarda daha önce derinlemesine ve uzun zaman düşünmüş olmasıydı.Quantum kütle çekimi gibi bir konu Feynman'ın sayısız saatler boyunca üzerindedüşündüğü konulardan biri olmalıydı. Feynman şapkadan tavşan çıkarmıyordu. Geri Dön | Ana Sayfa |
(evet, bildiniz siz bir dahisiniz Windows Vista 'dan arakladim)
|
Son güncelleme:
20 Ağustos 2008 14:48
Bu sayfadaki içeriği izinsiz kopyalayan eşek kulaklıdır.
© Ali AYEN Ankara - 2007
Bu sayfadaki içeriği izinsiz kopyalayan eşek kulaklıdır.
© Ali AYEN Ankara - 2007