 |
kişisel web sayfası, yazılar, yorumlar, makaleler, özgeçmiş
her şey hakkında bir şey veya bir şey hakkında hiç bir şey... |
    |
|
Occam’ın Usturası (25 Ağustos 2007) Önce biraz biyografik bilgi: Occam’lı William 1285-1349 arasında yaşamış bir İngiliz felsefeci veskolastik ilahiyatçıdır. "Doctor Invincibilis" (yenilmez doktor) ve "VenerabilisInceptor" (saygıdeğer inisiyatör) sıfatlarıyla bilinir. Fransiscan rahibidir.Bir İngiliz kontluğu olan Surrey’in bir köyü olan Ockham’da doğmuştur. *** Occam’ın usturası olarak bilinen prensip şudur: "Şeyler ya da nesnelerveya eşya gerekmedikçe çoğaltılmamalıdır." Bunu günlük dilde sıkça kullandığımız,fakat benim burada tamamını yazamayacağım biçimde ifade edersek, "neredeçokluk, orada..." ya da, "az fakat öz." Bu prensibi evinize eşya alırken kullanmak isterseniz, bu sizin bileceğinizbir şey, ancak mantıksal bir prensip olarak kullanırsanız (ki aslında buradakullanılır), o zaman rakip fakat eşdeğer teorilerden en az kabulle yolaçıkanı benimsemek gerekir anlamına gelir. Bir yerlerde bu ilkeyi kullanmak isterseniz, daha havalı olsun ve sizidaha bilgili göstersin diye Latincelerini de söyleyeyim: "Pluralitas non est ponenda sine neccesitate." "Frustra fit per plura quod potest fieri per pauciora." "Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem." William’ın bu güne kadar gelebilen eserlerinde ilk iki ifadeyerastlanmaktadır, üçüncü ifade daha sonraları yaşamış olan biri tarafındanyazılmıştır. Aslında bu ilke William’dan önce de vardı, ama en çok o kullandığıiçin onu adına izafe edilir. Örneğin Aristo şöyle demiş: "Tabiat mümkünolan en kısa yolu tercih eder." O çağların aydınları mükemmel olanın aynızamanda basit olduğunu düşünüyorlardı. Bilimde bu ilke şu anlama gelir: "Kesinlikle aynı sonuçları öngöreniki rakip teoriniz varsa, daha basit olanı daha iyidir." Fizikçiler bu usturayı fiziksel olmayan, yani metafiziksel, kavramlarıkesip atmak için kullanırlar. Bu kullanımın en iyi örneği Lorentz teorisinekarşı Einstein’in özel relativite teorisidir. Ether (esir) maddesine gerek kalmadanda aynı denklemler geçerli olduğuna göre ether fikri kesilip atılmalıdır. Heisenberg belirsizlik ilkesi de bu usturayla haklı çıkarılır. Copenhagen yorumu bu ilkeyle paralel evrenler (many-worlds) yorumuna tercihedilir. Belki de von Daniken'in dediği gibi atalarımıza bilim ve teknolojiyiuzaylılar öğretmiştir. Ancak uzaylılar işin içine katılmadan da bu gelişmeleraçıklanabiliyorsa onlarda söz etmeye gerek yoktur. Şurası yanlış anlaşılmasın: Occam'ın usturası, birbirine rakip iki veyadaha fazla teoriden birini seçmek için başvurulan bir kriterdir, yoksane özel relativite ne de belirsizlik ilkesi sadece Occam’ın usturası kullanılarakelde edilemez. Bunlar için ampirik kanıtlar da gereklidir ve Occam'ın kendiside deneysel kanıtlara karşı değildir. Ernst Mach bu ilkenin bir versiyonu olan ekonomi ilkesini kullandı.Bu da şu demektir: Bilimciler sonuca giderken en basit araçları kullanmalıve duyularla algılanamayan her şeyi hariçte bırakmalıdır. Bu görüş mantıksalsonucuna kadar izlenirse, pozitivizme kadar gider. Pozitivizme göre,gözlemlenemeyen, yoktur. Mach uzay-zamanın mutlak olmadığı konusunda Einstein’ıetkiledi, ancak aynı ilkeyi moleküllere de uyguladı ve gözlemlenemediğiiçin onları reddetti. Kıssadan hisse: "Bu ilke körü körüne kullanılmamalıdır." Bu ilke fiziğin bir aksiyomu değildir, ancak felsefe veya parçacıkfiziğinde çok işe yarar, fakat işlerin daha karmaşık olduğu psikoloji veastronomide kullanıma pek de elverişli değildir. Ayrıca basitlik sübjektiftir, ona objektif bir tanımlama getirmek güçtür.Evrenin işleyişi basittir ancak bu her zaman bizim anladığımız biçimdebasit olmayabilir. Einstein, "tabiat hakkında en anlaşılmaz olan, onunanlaşılabilir olmasıdır," demiş. Buna karşılık L V de Broglie, "gerçekliğinkarmaşık oluşu onu çok basit bir kalıba dökmemize izin vermez," demiş.Beğendiğinizi alın. Bu ekonomi ilkesi sezgi, mantık ve bilimsel metodun yerini almaz. Birsonucu savunmak için ona başvurulmaz. Doğruluğun hakemi mantıksal çelişkisizlikve deneysel verilerdir. Son sözü yine Einstein’a verelim: "Teorini mümkün olduğu kadar basit tut, ama daha basit değil." "Karmaşık her sorunun basit, düzgün ve yanlış bir cevabı vardır." Geri Dön | Ana Sayfa |
(evet, bildiniz siz bir dahisiniz Windows Vista 'dan arakladim)
|
Son güncelleme:
29 Ağustos 2008 23:13
Bu sayfadaki içeriği izinsiz kopyalayan eşek kulaklıdır.
© Ali AYEN Ankara - 2007
Bu sayfadaki içeriği izinsiz kopyalayan eşek kulaklıdır.
© Ali AYEN Ankara - 2007